ΕΚΚΟΛΠΩΜΑΤΩΣΗ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ
 
  
ΕΚΚΟΛΠΩΜΑΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ
Μυρωνίδης Λεωνίδας
Γαστρεντερολόγος, Επεμβατικός Ενδοσκόπος
Επιμελητής Γαστρεντερολογικής
Γενικής Κλινικής Πειραιώς «ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ»


Τι είναι η πάθηση


Τα εκκολπώματα είναι διαταραχές της ανατομίας του τοιχώματος ενός κοίλου σπλάχνου. Συγκεκριμένα, τα εκκολπώματα του παχέος εντέρου είναι οι σακκοειδείς σχηματισμοί που αναπτύσσονται σε ορισμένα σημεία του τοιχώματος του εντέρου που υποχωρούν από την αυξημένη πίεση που υπάρχει στο εσωτερικό του. Όταν τα παρατηρεί ο ιατρός από μέσα με την ενδοσκόπηση μοιάζουν με σπηλιές. Όταν τα διαπιστώνει ο ακτινολόγος, με βαριούχο υποκλυσμό ή στην αξονική τομογραφία της κοιλίας, φαίνονται σαν σακουλάκια που προβάλλουν έξω από το τοίχωμα του εντέρου.

Η εκκολπωμάτωση είναι μία κατάσταση συχνή, ιδιαίτερα στα άτομα προχωρημένης ηλικίας, αλλά η εκκολπωματίτιδα που συνιστά πάθηση και είναι πιο σπάνια, μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές.

Προ δύο περίπου αιώνων η εκκολπωμάτωση του παχέος εντέρου δεν πρέπει να υπήρχε ως παθολογική κατάσταση. Σήμερα μπορεί να ανευρίσκεται σχεδόν στους μισούς ανθρώπους του Δυτικού κόσμου μετά από την ηλικία των 60 ετών.

Ποια τα συμπτώματα

Οι περισσότεροι ασθενείς με εκκολπωμάτωση του παχέος εντέρου δεν έχουν συμπτώματα και η διαπίστωση των εκκολπωμάτων γίνεται τυχαία μετά από ενδοσκοπικό ή απεικονιστικό έλεγχο του εντέρου. Σε ένα μεγάλο ποσοστό μπορεί να αναφέρεται χρόνια δυσκοιλιότητα που μάλλον είναι αίτιο παρά αποτέλεσμα της πάθησης.

Μερικοί ασθενείς περιγράφουν ήπια μη ειδικά για την πάθηση συμπτώματα, όπως επεισόδια κοιλιακού πόνου που περνάει μετά από λίγη ώρα και σχετίζεται με το πέρασμα των κοπράνων, φούσκωμα της κοιλιάς (μετεωρισμός), αποβολή πολλών αερίων και ακανόνιστη συχνότητα αφόδευσης. Επίσης, ναυτία, ανορεξία, χαλαρές κενώσεις με κόπρανα μικρής διαμέτρου ή και επεισόδια διάρροιας.       

Ειδικά συμπτώματα προκύπτουν όταν συμβεί επιπλοκή της εκκολπωματικής νόσου.

Η συχνότερη επιπλοκή (10-25%) είναι η εκκολπωματίτις, δηλαδή, η οξεία φλεγμονή των εκκολπωμάτων από κόπρανα που έφραξαν την είσοδό τους. Εκδηλώνεται με έντονο πόνο στο κάτω αριστερό τμήμα της κοιλιάς, πυρετό, ναυτία, εμετούς, ανορεξία, διάρροια ή αντίθετα δυσκοιλιότητα που δεν υπήρχε. Τα λευκά αιμοσφαίρια του αίματος είναι αυξημένα. Η όλη εικόνα αποκαλείται "αριστερή σκωληκοειδίτιδα".

Όταν η φλεγμονή επεκταθεί περισσότερο ή γίνει απόστημα και ρήξη του εκκολπώματος μέσα στην κοιλιά, παρατηρείται επιδείνωση της γενικής κατάστασης του ασθενούς με σύσπαση της κοιλιάς, «κουλούριασμα» του σώματος και τα υπόλοιπα συμπτώματα και σημεία της εντοπισμένης ή και γενικευμένης περιτονίτιδας.

Η επέκταση της φλεγμονής στην ουροδόχο κύστη ή στον κόλπο, μπορεί να προκαλέσει σχηματισμό συριγγίου (ένα τούνελ επικοινωνίας) του εντέρου με τα όργανα αυτά. Τότε ο ασθενής έχει απώλεια φυσαλίδων αέρα με τα ούρα, συχνές ουρολοιμώξεις, ή αποβολή κοπρανώδους υλικού από τον κόλπο.

Η ανώδυνη αιμορραγία από το κατώτερο πεπτικό με κενώσεις ερυθρές ή χρώματος σκούρου κόκκινου (βυσσινόχροες) είναι όχι τόσο συχνή επιπλοκή (5%). Η μαζική απώλεια αίματος μπορεί να οδηγήσει σε υπόταση και shock αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα.

Πώς προκαλείται

Η πτωχή σε φυτικές ίνες διατροφή στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες που συνοδεύεται από δυσκοιλιότητα και μειωμένο όγκο κοπράνων, οδηγεί σε αυξημένες πιέσεις μέσα στον αυλό του εντέρου που πιέζουν τα εσωτερικά στρώματα. Έτσι, στα πιο ευένδοτα σημεία το τοίχωμα ανοίγει και τα δύο εσωτερικά στρώματα του εντέρου το διαπερνούν κάθετα και διαμορφώνουν μία σπηλιά που αποτελεί το εκκόλπωμα. Χαρακτηριστικά, στην Αφρική και σε πολλές χώρες της Ασίας δεν παρατηρούνται εκκολπώματα λόγω της μεγάλης περιεκτικότητας της τροφής σε ίνες.

Διάγνωση

Η διάγνωση στηρίζεται στην ενδοσκόπηση και στον απεικονιστικό έλεγχο με ακτινογραφίες παχέος εντέρου μετά από βαριούχο υποκλυσμό ή αξονική τομογραφία. Όταν διαπιστώνεται πιθανή επιπλοκή, διενεργείται πλήρης έλεγχος αίματος, ορού και ούρων, ακτινογραφίες θώρακα και κοιλίας, υπερηχογράφημα άνω και κάτω κοιλίας και κυρίως αξονική τομογραφία κοιλίας. Σε περίπτωση αιμορραγίας εκτελείται κολονοσκόπηση και σε μερικές περιπτώσεις και επείγουσα αγγειογραφία. Η ενδοσκόπηση πρέπει να αποφεύγεται επί κλινικών ενδείξεων οξείας εκκολπωματίτιδας μέχρι την υποχώρηση της οξείας φάσης και διενεργείται απαραίτητα μετά περίπου 30ημέρες.

Θεραπεία

Στην απλή εκκολπωμάτωση του παχέος εντέρου αρκεί η διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες και η αντιμετώπιση της χρόνιας δυσκοιλιότητας για τη συντήρηση της ομαλής λειτουργίας του εντέρου.

Στη σοβαρή οξεία εκκολπωματίτιδα απαιτείται η νοσηλεία του ασθενούς και η χορήγηση ενδοφλεβίως ορών και αντιβιοτικών, η αποφυγή σίτισης και γενικά υποστηρικτικά μέτρα. Σε ορισμένες ελαφρότερες μορφές δίνονται αντιβιοτικά από το στόμα χωρίς νοσηλεία.

Σε επανειλημμένα επεισόδια εκκολπωματίτιδας και ειδικά σε νέους ασθενείς η χειρουργική αφαίρεση του πάσχοντος τμήματος του εντέρου (τμηματική κολεκτομή) φαίνεται να είναι πιο ενδεδειγμένη, διότι ο κίνδυνος μίας σοβαρής επιπλοκής και επείγοντος χειρουργείου είναι πιο μεγάλος. Το απόστημα και η γενικευμένη περιτονίτιδα πρέπει να χειρουργούνται άμεσα. Σε περιπτώσεις εντοπισμένης περιτονίτιδας η συντηρητική αγωγή και η πιθανή παροχέτευση της συλλογής με παρακέντηση υπό αξονικό τομογράφο μπορεί να αποδειχθεί επαρκής. Σε περιπτώσεις δημιουργίας συριγγίων του παχέος εντέρου με την ουροδόχο κύστη ή τον κόλπο απαιτείται χειρουργική αντιμετώπιση με κατάλληλη προετοιμασία και πιθανά η σε πρώτη φάση δημιουργία προσωρινής κολοστομίας (παρά φύσιν έδρα).

Σε μαζική αιμορραγία από ένα εκκόλπωμα είναι σημαντική η υποστήριξη του αρρώστου με υγρά και μεταγγίσεις και εάν δεν σταματήσει η αιμορραγία, διενεργείται χειρουργική αφαίρεση του αιμορραγούντος τμήματος του παχέος εντέρου. Προϋπόθεση γι’ αυτό είναι η σωστή εντόπιση προεγχειρητικά του σημείου της αιμορραγίας.

Πρόληψη – Συμβουλές

Η επαρκής πρόσληψη φυτικών ινών με τη διατροφή και η αντιμετώπιση των αιτίων της δυσκοιλιότητας είναι τα σημαντικότερα μέτρα πρόληψης αλλά και συνεχούς αντιμετώπισης όταν έχουν αποκαλυφθεί εκκολπώματα. Δεν πρέπει, επίσης, να καταναλώνονται στοιχεία που δεν απορροφώνται όπως κουκούτσια, σκληροί σπόροι, σκληρές φλούδες, κλπ., αν και αυτό πρόσφατα έχει αμφισβητηθεί.

Η αιμορραγία του παχέος εντέρου που υποτροπιάζει δεν πρέπει να αποδίδεται εύκολα στα εκκολπώματα, αλλά πάντα πρέπει να αποκλείονται άλλες παθήσεις που έχουν την ίδια συμπεριφορά, όπως ο καρκίνος και οι αγγειοδυσπλασίες του εντέρου. Απαραίτητη κρίνεται η ενδοσκοπική διερεύνηση της αιτίας της αιμορραγίας με κολονοσκόπηση.

Επιπλοκές

Η οξεία εκκολπωματίτιδα, η αιμορραγία των εκκολπωμάτων, η ρήξη τους, το απόστημα και η περιτονίτιδα είναι σοβαρές επιπλοκές. Πολλαπλά επεισόδια φλεγμονής μπορεί να οδηγήσουν σε στένωση του εντέρου στο σημείο εκείνο. Η επέκταση της φλεγμονής πιο σπάνια μπορεί να συνοδεύεται από σχηματισμό συριγγίου με την ουροδόχο κύστη ή τον κόλπο.

Ομάδες υψηλού κινδύνου

Σχεδόν όλα τα άτομα του σύγχρονου δυτικού κόσμου με πλημμελή πρόσληψη φυτικών ινών, καθιστική ζωή, δυσκοιλιότητα και ιδιαιτέρως οι ηλικιωμένοι έχουν πιθανότητα ανάπτυξης εκκολπωμάτων του παχέος εντέρου. Οι επιπλοκές τους, όμως, όπως αναφέρθηκαν παραπάνω, δεν είναι και τόσο συχνές.