ΠΕΠΤΙΚΟ ΕΛΚΟΣ, ΕΛΚΟΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ, ΕΛΚΟΣ ΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΟΥ, ΕΛΚΟΠΑΘΕΙΑ
 
  
ΠΕΠΤΙΚΟ ΕΛΚΟΣ
ΕΛΚΟΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ, ΕΛΚΟΣ ΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΟΥ, ΕΛΚΟΠΑΘΕΙΑ

Μυρωνίδης Λεωνίδας
Γαστρεντερολόγος, Επεμβατικός Ενδοσκόπος
Επιμελητής Γαστρεντερολογικής
Γενικής Κλινικής Πειραιώς Ιπποκράτης


Πώς ορίζεται


Η διάσπαση της ακεραιότητας και της συνέχειας του εσωτερικού περιβλήματος του στομάχου και του δωδεκαδακτύλου, δηλαδή του βλεννογόνου, είναι η αρχική διαταραχή που οδηγεί στο έλκος. Όταν η πληγή που δημιουργείται ξεπεράσει σε διάμετρο το 0.5 εκ. τότε η βλάβη ορίζεται ως έλκος. Εάν το μέγεθος είναι μικρότερο από 0.5 εκ., συνηθίζεται να αποκαλείται εξέλκωση ή απλά διάβρωση. Οι μηχανισμοί που προκαλούν έλκος ή μόνο διαβρώσεις δεν διαφέρουν. Το σύνολο των διαταραχών αυτών που προσβάλλουν τον στόμαχο και το δωδεκαδάκτυλο ονομάζεται πεπτικό έλκος ή πεπτική ελκοπάθεια.

Ποια τα συμπτώματα

Ο πόνος σαν κάψιμο, σφίξιμο, ή σαν άλγος πείνας στο άνω μέρος της κοιλίας (επιγαστραλγία) αναφέρεται από το 95% περίπου των ασθενών με έλκος. Δεν αντανακλά συνήθως σε άλλο σημείο αν και σε μικρό ποσοστό μπορεί να προβάλλει και στην πλάτη. Εμφανίζεται όταν αρχίζει ο στόμαχος να αδειάζει 2-3 ώρες μετά το φαγητό. Ανακουφίζεται με το φαγητό και τα αντιόξινα. Πιο χαρακτηριστικό είναι το άλγος που ξυπνά τον άρρωστο τις πρώτες ώρες μετά τα μεσάνυχτα αλλά αυτό παρουσιάζεται στα 2/3 των πασχόντων από έλκος δωδεκαδακτύλου και μόνο στο 1/3 με έλκος στομάχου.

Άλλα συμπτώματα μπορεί να σχετίζονται με επιπλοκές του έλκους, όπως αιμορραγία ανωτέρου πεπτικού (με μέλαινες-μαύρες κενώσεις, καφεοειδείς εμέτους ή αιματέμεση), τροφώδεις εμέτους (από απόφραξη της εξόδου του στομάχου), ή και οξεία κοιλία με εντονώτατο άλγος, πυρετό και επιδείνωση της γενικής κατάστασης από διάτρηση του έλκους και περιτονίτιδα. Άτυπα και μη ειδικά συμπτώματα μπορεί να συνοδεύουν το έλκος, όπως ναυτία, ανορεξία ή και το αντίθετο, μετεωρισμός (φούσκωμα), απώλεια βάρους, ρεψίματα. Η διάρκεια των ενοχλημάτων μπορεί να είναι έως μερικών εβδομάδων και να μεσολαβούν διαστήματα μηνών μέχρι την επανεμφάνισή τους. Αντίστροφα, πολλά έλκη -ειδικά αυτά που οφείλονται σε φάρμακα- μπορεί να μη δίνουν συμπτώματα, οπότε και γίνονται αντιληπτά είτε τυχαία, είτε όταν παρουσιάσουν κάποια επιπλοκή.

Πώς προκαλείται

Στο 60-70% των γαστρικών ελκών και περίπου στο 95% των δωδεκαδακτυλικών ελκών ο μόνος παράγοντας που ανευρίσκεται είναι η λοίμωξη από το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού. Πρέπει βέβαια να αναφερθεί ότι μόνο το 15% όσων έχουν λοίμωξη με ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού αναπτύσσουν έλκος. Περίπου το 25% όσων παίρνουν χρονίως αντιφλεγμονώδη φάρμακα και ασπιρίνη αναπτύσσουν έλκος, ενώ, σοβαρές επιπλοκές θα παρουσιάσει το 2-4%.

Άλλοι παράγοντες που σχετίζονται με ελκογένεση είναι το κάπνισμα, η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, η λιθίαση των νεφρών, η κίρρωση, η συστηματική μαστοκύτωση, το σύνδρομο Zollinger-Ellison, η έλλειψη α1-αντιθρυψίνης και η νόσος Crohn. Έλκη μπορεί να προκληθούν και από λοιμώξεις, όπως ο κυτταρομεγαλοιός που προσβάλλει ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς (HIV, μεταμοσχευμένους, κλπ).

Διάγνωση

Η διάγνωση του πεπτικού έλκους βασιζόταν παλαιότερα στις ακτινογραφίες στομάχου μετά από βαριούχο γεύμα. Με την εισαγωγή της ενδοσκόπησης η διάγνωση του έλκους είναι πολύ πιο ακριβής, και με αυτόν τον τρόπο και τη λήψη πολλαπλών βιοψιών καθορίζεται η καλοήθης φύση του, η βαρύτητά του και η πιθανή συσχέτισή του με το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού ή τα αντιφλεγμονώδη φάρμακα. Εναλλακτικά, η ανίχνευση του ελικοβακτηρίδιου του πυλωρού μπορεί να γίνει με ορολογικές δοκιμασίες και με μεγάλη ακρίβεια μέσω της δοκιμασίας εκπνοής ραδιοσεσημασμένης ουρίας (τεστ αναπνοής).

Επί υποψίας άλλων αιτίων που ευθύνονται για το έλκος ο έλεγχος στρέφεται προς την επιβεβαίωση της υποκείμενης κατάστασης με αιματολογικές, ορμονολογικές, ενδοσκοπικές και απεικονιστικές εξετάσεις.

Η ιστολογική εξέταση των βιοψιών που λαμβάνονται από τα χείλη του έλκους μπορεί σε λίγες περιπτώσεις να αναδείξει κακοήθεια του έλκους, ιδιαίτερα του στομάχου. Στις περιπτώσεις αυτές ενδείκνυται η άμεση χειρουργική αντιμετώπιση.

Πως αντιμετωπίζεται

Η θεραπεία του έλκους από ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού βασίζεται πρώτα στη χορήγηση συνδυασμού από τρία φάρμακα για 7-10 ημέρες (δύο αντιβιοτικά και ένα αντιεκκριτικό φάρμακο). Πολλές φορές αρκεί μόνο το 10ήμερο τριπλό σχήμα για την πλήρη επούλωση ενός δωδεκαδακτυλικού έλκους, αν και συνήθως χορηγείται για ένα μήνα αντιεκκριτικό φάρμακο (πραζόλη).

Για το γαστρικό έλκος η διάρκεια της χορήγησης του αντιεκκριτικού οφείλει να είναι μεγαλύτερη. Σε έλκος είτε από φάρμακα, είτε από άλλα νοσήματα και καταστάσεις χορηγείται αντιεκκριτικό φάρμακο, ενώ αντικαθίσταται το υπεύθυνο σκεύασμα. Σε έλκη που σχετίζονται με χρόνια φλεγμονώδη και κοκκιωματώδη νοσήματα χορηγείται επίσης κορτιζόνη και ειδική για κάθε πάθηση αγωγή. Σε λοιμώδη αίτια συγχορηγείται το κατάλληλο αντιβιοτικό ή αντιιικό φάρμακο.

Στις γαστρορραγίες είναι πολύ σημαντικό να σταθεροποιήσουμε την πίεση του αρρώστου και ακολούθως να υποβάλουμε τον άρρωστο σε επείγουσα γαστροσκόπηση. Η διακοπή της αιμορραγίας ενός έλκους, όταν κρίνεται απαραίτητο κατά τη γαστροσκόπηση, βασίζεται σε έγχυση γύρω από αυτό ειδικής αιμοστατικής ουσίας με ειδική βελόνη που ο ενδοσκόπος περνά διαμέσου του αυλού του ενδοσκοπίου. Εναλλακτικά, με παρόμοιο ενδοσκοπικό τρόπο, τοποθετούνται μεταλλικά clips (ράμματα) ή εφαρμόζεται καυτηρίαση. Σε μερικές βαριές περιπτώσεις μπορεί να χρειασθεί επέμβαση μερικής ή και ολικής γαστρεκτομής για την αντιμετώπιση κάποιας επιπλοκής που δεν ανταποκρίνεται σε συντηρητική ενδοσκοπική αγωγή ή και σε υποτροπές μετά ενδοσκοπική αιμόσταση.

Πρόληψη και Συμβουλές

Αν και η λοίμωξη από το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού δεν μπορεί να προβλεφθεί, είναι σημαντικό να αποφεύγονται άλλοι προδιαθεσικοί παράγοντες δημιουργίας έλκους όπως, το κάπνισμα, η λήψη αντιφλεγμονωδών φαρμάκων και ασπιρίνης. Σημαντική είναι η διατροφή που είναι πλούσια σε αντιοξειδωτικά όπως τα φρούτα και τα λαχανικά και φτωχή σε καπνιστά, κρέατα, καυτερά και πικάντικα φαγητά.

Ανεξάρτητα από ηλικία το άτομο που εκδηλώνει συμπτώματα ελκοπάθειας, πρέπει να υποβάλλεται σε περαιτέρω έλεγχο.

Επιπλοκές

Οι επιπλοκές του έλκους μπορεί να είναι βαριές και να οδηγήσουν στο θάνατο, όπως η αιμορραγία ανωτέρου πεπτικού (με μέλαινες-μαύρες κενώσεις, καφεοειδείς εμέτους ή αιματέμεση). Όταν ο ασθενής παρουσιάζει τροφώδεις εμέτους είναι πιθανή η απόφραξη της εξόδου του στομάχου από ένα έλκος που την παραμορφώνει. Τέλος, οξεία κοιλία με εντονώτατο άλγος, πυρετό και επιδείνωση της γενικής κατάστασης σχετίζεται με διάτρηση του έλκους και περιτονίτιδα, οπότε απαιτείται άμεση χειρουργική επέμβαση.

Ομάδες υψηλού κινδύνου

Αυξημένη πιθανότητα έλκους εμφανίζουν όσοι έχουν ομάδα αίματος Ο, έχουν λοίμωξη από το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού, καπνίζουν, λαμβάνουν αντιφλεγμονώδη φάρμακα και ασπιρίνη, πάσχουν από χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, λιθίαση των νεφρών, κίρρωση, συστηματική μαστοκύτωση, σύνδρομο Zollinger-Ellison, έλλειψη α1-αντιθρυψίνης και από νόσο Crohn. Έλκη μπορεί να προκληθούν και σε ανοσοκατεσταλμένους.


Ελκος Γωνίας Στομάχου



Αιμορραγία σαν Πίδακας



Ελκος Βολβού Δωδεκαδάκτυλου



Επούλωση Ελκους




Ελκωτική Γαστροπάθεια




Τοποθέτηση Μεταλλικών clips σε ορατό αγγείο - Πυθμένας Ελκους