ΠΟΛΥΠΟΔΕΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ
 
  
ΠΟΛΥΠΟΔΕΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ
Μυρωνίδης Λεωνίδας
Γαστρεντερολόγος, Επεμβατικός Ενδοσκόπος
Επιμελητής Γαστρεντερολογικής Κλινικής
Γενικής Κλινικής Πειραιώς «ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ»


Τι είναι η πάθηση

Το εσωτερικό τοίχωμα του εντέρου που ονομάζεται βλεννογόνος αποτελεί μία λεία επιφάνεια που παρουσιάζει αναδιπλώσεις και πτυχές. Όταν σε ένα σημείο ο βλεννογόνος χάσει αυτή την ομαλή εμφάνιση και αποκτήσει ένα οζίδιο που προβάλλει εντός του αυλού του εντέρου, μοιάζει σαν ένα μικρό κουνουπίδι, σαν μανιτάρι, σαν την σταφυλή που έχουμε στο λαιμό μας, τότε ονομάζουμε τη βλάβη αυτή πολύποδα του εντέρου. Επίσης, κάθε παρόμοια εικόνα περιγράφεται ως πολυποειδής διαμόρφωση ή πολυποειδής προβολή του βλεννογόνου. Ο πολύποδας μπορεί να είναι καλοήθης όγκος ή να έχει παρουσιάσει κακοήθη αλλαγή κατά τη διάγνωσή του. Μπορεί, επίσης, να μην αποτελεί πραγματικό νεόπλασμα (δηλαδή όγκο) αλλά πχ. μία φλεγμονή.

Ποια τα συμπτώματα

Το άτομο που έχει ένα ή περισσότερους πολύποδες μέσα στο έντερό του τις περισσότερες φορές δεν παρουσιάζει κάποιο ενόχλημα για πολλά χρόνια. Μερικοί τύποι πολυπόδων έχουν την τάση να μεγαλώνουν. Το εάν θα εμφανιστούν συμπτώματα μετά από κάποιο διάστημα εξαρτάται από το μέγεθος του πολύποδα, τη θέση και τον τύπο του. Μπορεί να παρουσιαστεί αλλαγή στη συχνότητα των κενώσεων. Ο ασθενής αναφέρει ότι τους τελευταίους μήνες έχει περισσότερες από παλαιότερα επισκέψεις στην τουαλέτα, βλέπει πιο χαλαρά, μαλακά κόπρανα που μερικές φορές έχουν και βλέννα (μύξα). Άλλοτε περιγράφει πρόσμειξη ερυθρού αίματος ή ροζέ χρώματος υγρού στα κόπρανα. Μπορεί να συμβεί και το αντίθετο και να εγκατασταθεί επίμονη δυσκοιλιότητα που δεν προϋπήρχε. Αναφέρεται, επίσης, πόνος στην κοιλιά με χαρακτήρα κολικού (που έρχεται και φεύγει ανά λίγα λεπτά), πριν από την αφόδευση ή κατά τη διάρκεια της ημέρας λίγες ώρες μετά από το φαγητό. Οι πολύποδες μπορεί να αιμορραγούν είτε λίγο και να προκαλούν αναιμία, είτε μαζικά και να εμφανιστεί αιματοχεσία. Τις περισσότερες φορές η αναζήτηση πολυπόδων είναι ο βασικός λόγος που ένας ασθενής με σιδηροπενική αναιμία υποβάλλεται σε κολονοσκόπηση. Εάν ένας μεγάλος πολύποδας εντοπίζεται χαμηλά στο ορθό, τότε είναι δυνατό να προκαλεί έντονη διάρροια που μπορεί να οδηγήσει και σε αφυδάτωση του ασθενούς με απώλεια ηλεκτρολυτών (πχ. καλίου) από τον οργανισμό. Ο ίδιος ασθενής αισθάνεται ότι δεν ολοκλήρωσε την κένωση του εντέρου κατά την αφόδευση και ότι υπάρχει ένα βάρος χαμηλά στην περιοχή του πρωκτού. Πιο σπάνια μεγάλος πολύποδας προκαλεί απόφραξη του εντέρου με ειλεό.

Πώς προκαλείται

Η ανεύρεση πολυπόδων στο παχύ έντερο είναι πολύ συχνή. Υπολογίζεται ότι τουλάχιστον το 50% του πληθυσμού των δυτικών κοινωνιών πάνω από την ηλικία των 50 ετών έχει πιθανότητα να αναπτύξει τέτοιες βλάβες.

Οι πολύποδες του παχέος εντέρου μπορεί να είναι πραγματικά καλοήθη νεοπλάσματα (καλοήθεις όγκοι) και τότε ονομάζονται αδενώματα ή να αποτελούν υπερπλασία, κυστική διάταση, φλεγμονή ή άλλες σπανιότερες μη νεοπλασματικές διαταραχές.

Η γένεση των αδενωμάτων έχει σε ένα μεγάλο βαθμό περιγραφεί ως μία αλληλουχία γενετικών, βιοχημικών και κυτταρικών αλλαγών που οδηγούν στον καρκίνο του παχέος εντέρου του οποίου θεωρούνται προστάδιο. Φαίνεται πως υπάρχει γενετική προδιάθεση. Σε ορισμένες κληρονομικές καταστάσεις όπως η οικογενής πολυποδίαση, η ανάπτυξη του καρκίνου είναι δεδομένη σε μικρή ηλικία, ενώ σε απλές περιπτώσεις πολυπόδων η επίδραση του περιβάλλοντος και των διαιτητικών συνηθειών (πχ. δυσκοιλιότητα, τροφές πτωχές σε ίνες) έχουν μεγαλύτερη συμμετοχή.

Διάγνωση

Η ανίχνευση ενός πολύποδα βασίζεται στην ενδοσκόπηση κατωτέρου πεπτικού (κολονοσκόπηση, ορθοσιγμοειδοσκόπηση) που παρέχει τη δυνατότητα αναγνώρισης ακόμα και πολύ μικρών πολυπόδων 1-2mm, αλλά και της λήψης βιοψιών ώστε να μελετηθεί ο τύπος τους, να αποκλεισθεί πιθανή κακοήθεια και να καθοριστεί ο τρόπος παρακολούθησης του εντέρου στο μέλλον. Πολλές φορές η διάγνωση ενός πολύποδα είναι τυχαία παρατήρηση κατά τη διενέργεια ενδοσκόπησης για άλλη αιτία. Η διαπίστωση ενός πολύποδα μπορεί να γίνει (εάν το μέγεθός του είναι σχετικά μεγάλο) με ακτινογραφίες παχέος εντέρου μετά από βαριούχο υποκλυσμό. Η τεχνική αυτή προτείνεται όπου δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί πλήρης ενδοσκόπηση. Μεγάλοι σε μέγεθος πολύποδες μπορεί να παρατηρηθούν και σε άλλες απεικονιστικές εξετάσεις όπως η αξονική τομογραφία και η μαγνητική τομογραφία. Εάν ο ιατρός το κρίνει αναγκαίο ο περαιτέρω έλεγχος μετά την ανεύρεση ενός μεγάλου πολύποδα μπορεί να συμπληρωθεί με εργαστηριακές εξετάσεις αίματος και κοπράνων. Σε ορισμένες καταστάσεις διενεργείται και ενδοσκόπηση του ανωτέρου πεπτικού (γαστροσκόπηση).

Πως αντιμετωπίζεται

Η θεραπεία των πολυπόδων στηρίζεται στην αφαίρεσή τους (ενδοσκοπική πολυπεκτομή) μέσα από το ενδοσκόπιο με ειδικούς βρόχους ή λαβίδες καυτηρίασης. Ο ασθενής υποβάλλεται σε κολονοσκόπηση με κατάλληλη προετοιμασία και εξαιρετικό καθαρισμό του παχέος εντέρου. Πρέπει να προηγείται έλεγχος της πήξης του αίματος και να τροποποιείται τυχόν αντιπηκτική αγωγή που έχει δοθεί για άλλους ιατρικούς λόγους. Πολύποδες με πλατιά βάση ή μεγάλο μίσχο απαιτούν συχνά την αφαίρεσή τους κατά στάδια με συνδυασμό επεμβατικών τεχνικών. Τοποθετείται πλαστική θηλειά (endoloop) ή μεταλλικά ράμματα (clips), ώστε να αποφευχθεί η αιμορραγία μετά την εκτομή. Συχνά χρειάζεται έγχυση ειδικού αιμοστατικού υγρού κάτω από τον πλατύ πολύποδα ώστε να κοπεί με ασφάλεια διαχωρίζοντας τα υποκείμενα στρώματα του παχέος εντέρου.

Εάν ένας πολύποδας έχει κακοήθη εξαλλαγή ο ιατρός σε συνεννόηση με τον παθολογοανατόμο μπορεί να συστήσουν ανοικτή ή λαπαροσκοπική χειρουργική επέμβαση και αφαίρεση του τμήματος του παχέος εντέρου που περιελάμβανε τον πολύποδα.

Πρόληψη – συμβουλές

Η πρόληψη βασίζεται στην πρώιμη διάγνωση μετά από μία κρίσιμη ηλικία. Οι οδηγίες της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας καθορίζουν ότι κάθε ενήλικας πρέπει αρχικά να υποβάλλεται σε ηλικία 50 ετών σε μία κολονοσκόπηση και ακολούθως, εάν η εξέταση είναι φυσιολογική χωρίς ευρήματα, ανά 8-10 έτη.

Εάν κατά την κολονοσκόπηση ανευρεθούν πολύποδες, αυτοί αφαιρούνται ενδοσκοπικά και η κολονοσκόπηση πρέπει να επαναλαμβάνεται μετά 1-3 έτη ανάλογα με τον ιστολογικό τύπο και τον αριθμό των πολυπόδων. Στα ενδιάμεσα έτη -μεταξύ των ενδοσκοπήσεων- η πρόληψη περιλαμβάνει ανά έτος εξέταση κοπράνων για αίμα (FOBT, mayer κοπράνων).

Η δίαιτα με τροφές που περιέχουν ίνες (όσπρια, σαλάτες, χόρτα) και φρούτα, η πρόληψη της δυσκοιλιότητας, η αποφυγή καπνίσματος και κατανάλωσης καπνιστών και λιπαρών κρεάτων είναι σημαντικά προληπτικά μέτρα.

Επιπλοκές

Η ανάπτυξη καρκίνου σε έναν αδενωματώδη πολύποδα είναι επιπλοκή που σχετίζεται με το μέγεθος και τον τύπο του. Γι’ αυτό, όταν ανευρίσκεται πολύποδας πρέπει να αφαιρείται σύντομα. Ο ασθενής δεν πρέπει να αναβάλει την αφαίρεσή του στο άγνωστο μέλλον. Επιπλοκές που σχετίζονται με την ενδοσκοπική αφαίρεση ενός πολύποδα περιλαμβάνουν την αιμορραγία και τη διάτρηση του εντέρου, αλλά με τις σύγχρονες ενδοσκοπικές τεχνικές έχουν περιοριστεί σημαντικά. Οταν προκύπτουν, αναγνωρίζονται εύκολα και αντιμετωπίζονται  άμεσα και αποτελεσματικά.

Ομάδες υψηλού κινδύνου

Εδώ ανήκουν τα άτομα με ορισμένα κληρονομικά σύνδρομα πολυποδίασης και οι συγγενείς τους, όσοι πάσχουν από το σύνδρομο Lynch, όσοι έχουν γονέα με καρκίνο του παχέος εντέρου σε σχετικά μικρή ηλικία, οι πάσχοντες από μεγαλακρία, βαριά δυσκοιλιότητα καθώς και κάποιες σπάνιες εθνολογικές ομάδες και ασθενείς.

ΠΟΛΥΠΟΔΑΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ