ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ)
 
  


ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ)




Η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) αποτελεί την τέταρτη αιτία θανάτου παγκοσμίως. Μεγάλο ποσοστό όμως από τον πληθυσμό δεν γνωρίζει καν την νόσο. Πρόκειται για μια χρόνια πάθηση των πνευμόνων η οποία σε αντίθεση με το άσθμα, χαρακτηρίζεται από μόνιμη μη αναστρέψιμη απόφραξη των αεραγωγών (βρόγχων) λόγω της καταστροφής των τοιχωμάτων τους. Για καλύτερη κατανόηση της νόσου, αναφέρονται βασικά στοιχεία της ανατομίας του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος.

Οι πνεύμονες έχουν μαλακή και ελαστική σύσταση και εντοπίζονται μέσα στη θωρακική κοιλότητα. Στο μέσο κάθε πνεύμονα βρίσκεται η πύλη, το σημείο διαμέσου του οποίου εισέρχονται στον πνεύμονα η πνευμονική αρτηρία, φλέβα και ο βρόγχος.

Οι μεσολόβιες σχισμές χωρίζουν τους πνεύμονες σε λοβούς. Ο δεξιός λοβός φέρει δυο μεσολόβιες σχισμές, με τις οποίες διαιρείται σε τρεις λοβούς ενώ ο αριστερός πνεύμονας έχει μια μόνο μεσολόβια σχισμή, οπότε διαιρείται σε δυο λοβούς. Και οι δυο πνεύμονες μαζί καλύπτονται από ορογόνο υμένα, τον σπλαχνικό υπεζωκότα.

Ο αεραγωγός διαιρείται περισσότερο από 20 φορές στην διαδρομή από την τραχεία μέχρι τους κυψελιδικούς σάκκους. Η πρώτη διαίρεση σχηματίζει τους κύριους βρόγχους. Αυτοί εισέρχονται στον πνεύμονα μέσω της πύλης και διαιρούνται στους λοβιαίους βρόγχους. Η τελική υποδιαίρεση είναι τα τελικά βρογχιόλια στην άκρη των οποίων βρίσκονται οι κυψελίδες. Τα τελικά βρογχιόλια και οι κυψελίδες αποτελούν την αναπνευστική ζώνη, δηλαδή την επιφάνεια μέσω της οποίας γίνεται η ανταλλαγή των αερίων, δηλαδή η ανταλλαγή του ατμοσφαιρικού οξυγόνου με το εκπνεόμενο διοξείδιο του άνθρακα.

Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) είναι ένας γενικός όρος που περιλαμβάνει την χρόνια βρογχίτιδα και το εμφύσημα. Η βρογχίτιδα είναι η φλεγμονή των βρόγχων (αεραγωγών των πνευμόνων), η οποία μπορεί να προκαλέσει απόφραξη των αεραγωγών. Το εμφύσημα είναι βλάβη στους μικρότερους αεραγωγούς και στις κυψελίδες, στο επίπεδο της τριχοκυψελοειδικής μεμβράνης, δηλαδή εκεί που γίνεται η ανταλλαγή των αερίων μεταξύ του κυψελιδικού χώρου και του τριχοειδούς πνευμονικού αγγείου.

Οι συχνότερες ερωτήσεις στις οποίες ο Πνευμονολόγος πρέπει να απαντήσει είναι :

Πόσο συχνή είναι η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και σε ποιες ηλικίες

Η ΧΑΠ είναι μια νόσος που σχετίζεται άμεσα με το κάπνισμα. Στη χώρα μας, πάνω από το 50% των ενηλίκων είναι καπνιστές. Μελέτη της Πνευμονολογικής Εταιρείας, έδειξε ότι 800.000 Έλληνες πάσχουν από τη νόσο, με τους μισούς από αυτούς να μην το γνωρίζουν. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτηριστικά αναφέρει ότι ο πρωινός βήχας των καπνιστών θα πρέπει στο εξης να θεωρείται νόσος.Η ΧΑΠ προσβάλλει κυρίως άτομα άνω των 40 ετών, ενώ η μέση ηλικία διάγνωσης είναι τα 67 έτη. Είναι πιο συχνή στους άντρες απ΄ ότι στις γυναίκες.

Τι προκαλεί την χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια ;

Το κάπνισμα αποτελεί την κύρια αιτία για την εμφάνιση της ΧΑΠ, τόσο στους άντρες όσο και στις γυναίκες. Οι θάνατοι από ΧΑΠ είναι 10 φορές περισσότεροι στους καπνιστές, απ’ ότι στους μη καπνιστές. Σε ότι αφορά τις διαταραχές του αναπνευστικού συστήματος που προκαλούνται από το κάπνισμα, έχει διαπιστωθεί ότι ο αριθμός της ημερήσιας κατανάλωσης των τσιγάρων καθώς και το συνολικό χρονικό διάστημα της καπνιστικής συνήθειας, αποτελεί τον κυριώτερο παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη της ΧΑΠ.

Η ατμοσφαιρική ρύπανση και η επαγγελματική έκθεση σε διάφορες κόνεις μπορούν επίσης να προκαλέσουν ΧΑΠ ή να επιδεινώσουν τη νόσο. Η ταυτόχρονη έκθεση σε πολλούς παράγοντες αυξάνει τις πιθανότητες για την ανάπτυξη της νόσου.

Ένας μικρός αριθμός ατόμων έχουν γενετικό κίνδυνο και αυτός οφείλεται σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις έλλειψης μιας πρωτεΐνης (Α1 αντιθρυψίνης ). Λιγότερο από 1 στις 100 περιπτώσεις της ΧΑΠ οφείλεται σε αυτό.

Ωστόσο, όσοι δεν έχουν καπνίσει ποτέ, σπάνια αναπτύσσουν ΧΑΠ. Το παθητικό κάπνισμα παραμένει, μια πιθανή αιτία. Τα τελευταια χρονια διαπιστώθηκε ότι αυξήθηκε το ποσοστό των ασθενών με ΧΑΠ και με καρκίνο του πνεύμονα, που εκτίθονταν καθημερινά και για πολλά έτη σε χώρους καπνιστών. Με βάση αυτά τα στατιστικά αποτελέσματα αποφασίστηκε η απαγόρευση του καπνίσματος σε κοινόχρηστους χώρους.

Ποια είναι τα συμπτώματα της χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας ;

Ένα από τα πρώτα συμπτώματα της ΧΑΠ είναι ο παραγωγικός βήχας με πτύελα (φλέγμα), ο οποίος πολλές φορές είναι πρωινός και επίμονος και είναι γνωστός ως «βήχας των καπνιστών». Ένα άλλο σύμπτωμα είναι η δύσπνοια (δυσκολία στην αναπνοή), η οποία είναι κυρίως έντονη στην κόπωση και πολλές φορές συνυπάρχει συριγμός (σφύριγμα ) της αναπνοής. Επίσης οι ασθενείς με ΧΑΠ παρουσιάζουν ευαισθησία σε λοιμώξεις πιο συχνά από τον υγιή πληθυσμό.

Ο πόνος στο στήθος και πτύελα με αίμα μπορεί να παρουσιαστεί στην ΧΑΠ αλλά δεν είναι το πιο κοινό χαρακτηριστικό της νόσου.

Η παρόξυνση της ΧΑΠ χαρακτηρίζεται από αύξηση της ποσότητας των πτυέλων και των υπολοίπων συμπτωμάτων ενώ συνυπάρχει λοίμωξη.

Πως τίθεται η διαγνωση της Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας;

Η διάγνωση της ΧΑΠ θα πρέπει να εξετάζεται σε έναν ασθενή με συμπτώματα βήχα, απόχρεμψης ή δύσπνοια σε συνδυασμό με ιστορικό έκθεσης σε παράγοντες κινδύνου.

Η ακτινογραφία θώρακα μπορεί να έχει ευρήματα συμβατά με την ΧΑΠ, αλλά μπορεί να αποκλείσει και άλλες αιτίες που έχουν παρόμοια συμπτώματα, συμπεριλαμβανομένου και του καρκίνου του πνεύμονα. Περιστασιακά, μια αξονική τομογραφία πνεύμονα υψηλής ευκρίνειας σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να βοηθήσει στην διάγνωση.

Το παλμικό οξύμετρο είναι μια συσκευή που τοποθετείται στο δάκτυλο και μετράει το ρυθμό της καρδιάς και την ποσότητα του οξυγόνου στην κυκλοφορία σας (κορεσμός οξυγόνου). Χαμηλότερα επίπεδα από το κανονικό στην οξυμετρία έχουν τα άτομα που πάσχουν από την ΧΑΠ. Γενικά, η οξυμετρία και η μέτρηση αερίων αίματος είναι χρήσιμες εξετάσεις για την εκτίμηση των παροξύνσεων της ΧΑΠ και του βαθμού της αναπνευστικής ανεπάρκειας.

Η διάγνωση και η σταδιοποίηση της νόσου γίνεται με τον λειτουργικό έλεγχο των πνευμόνων και ειδικότερα με την απλή σπιρομέτρηση.

Οι πρόσφατες οδηγίες ταξινομούν τους ασθενείς σε 4 στάδια. Η αντιμετώπιση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα συμπτώματα και υπάρχει άριστη συσχέτιση μεταξύ του βαθμού του λειτουργικού περιορισμού και της παρουσίας των συμπτωμάτων.

Ο έλεγχος της λειτουργικότητας των πνευμόνων γίνεται με την σπιρομέτρηση. Αυτή η δοκιμή υπολογίζει τον όγκο των πνευμόνων με την μέτρηση της ποσότητας του αέρα που εκπνέει (φυσάει) ο ασθενής σε ένα μηχάνημα που λέγεται σπιρόμετρο. Γίνεται με συγκεκριμένο τρόπο και με την βοήθεια του ειδικού που θα πραγματοποιήσει την εξέταση.

Δυο είναι τα αποτελέσματα που θα μετρηθούν και είναι σημαντικά

1) ο βίαια εκπνεόμενος όγκος αέρα στο πρώτο δευτερόλεπτο. Ονομάζεται εκπνεόμενος όγκος σε ένα δευτερόλεπτο (FEV1= forced expiratory volume 1) και,
2) η συνολική ποσότητα αέρα που είναι και η μέγιστη δυνατή που μπορεί να εκπνεύσει ο ασθενής. Ονομάζεται εκπνεόμενη ζωτική χωρητικότητα (FVC= forced vital capacity)

Η διάγνωση της ΧΑΠ ορίζεται όταν από την σπιρομέτρηση προκύπτει κλάσμα FEV1/ FVC < 70 % (Μικρότερο του 70%) Σε κίνδυνο. Χαρακτηρίζεται από χρόνιο βήχα και απόχρεμψη, σε ασθενείς πάνω από 40 ετών και καπνιστές, όπου στην σπιρομέτρηση οι παράμετροι είναι φυσιολογικοί ή με απόφραξη των μικρών αεραγωγών.

Στάδιο 1: ήπια απόφραξη της ροής. (FEV1>80% της προβλεπόμενης). Μερικοί εμφανίζουν βήχα με απόχρεμψη.
Στάδιο 2: μέτρια αποφραξη. Συνήθως παρατηρείται εξέλιξη των συμπτωμάτων σε δύσπνοια, η οποία τυπικά είναι στην προσπάθεια του ασθενους (κόπωση). Οι ασθενείς κυρίως σε αυτό το στάδιο αναζητούν ιατρική βοήθεια. Παρατηρούνται συχνές παροξύνσεις που έχουν επιπτώσεις στην ποιότητα της ζωής τους.
Στάδιο 3.σοβαρή αποφραξη
Στάδιο 4 πολύ σοβαρή αποφραξη . Σοβαρή απόφραξη της ροής FEV1<30% της προβλεπόμενης .Υπάρχει η παρουσία αναπνευστικής ανεπάρκειας και καρδιακής ανεπάρκειας. Ο ασθενής έχει ανάγκη από οξυγονοθεραπεία κατ’ οίκον ενώ τα συμπτώματα της νόσου είναι έντονα και καθημερινά  Όλα αυτά συνθέτουν μια πολύ κακή ποιότητα ζωής.

Ποια είναι η εξέλιξη και η πρόγνωση της νόσου ;

H αναπνευστική ανεπάρκεια είναι το τελικό στάδιο της ΧΑΠ. Σε αυτήν την φάση οι πνεύμονες έχουν υποστεί ζημιές έτσι ώστε τα επίπεδα του οξυγόνου στο αίμα είναι χαμηλά. Το προϊόν αποβολής της αναπνοής που ονομάζεται διοξείδιο του άνθρακα (CO2) συσσωρεύεται στην κυκλοφορία του αίματος, προκαλώντας έντονη δύσπνοια, αίσθημα πνιγμονής και νευρολογικές διαταραχές (σύγχυση).

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), 65 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν μέτρια έως σοβαρή χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ). Περισσότεροι από 3 εκατομμύρια άνθρωποι πέθαναν από ΧΑΠ το 2005, το οποίο αντιστοιχεί στο 5% του συνόλου των θανάτων παγκοσμίως. Το σύνολο των θανάτων από ΧΑΠ προβλέπεται να αυξηθούν κατά περισσότερο από 30% μέσα στα επόμενα 10 χρόνια, εκτός αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα για τη μείωση των παραγόντων κινδύνου, ιδιαίτερα για το κάπνισμα. Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι η ΧΑΠ γίνεται το 2030 η τρίτη κυριότερη αιτία θανάτου παγκοσμίως.

Κάποτε, η ΧΑΠ ήταν πιο συχνή στους άνδρες, αλλά λόγω της αύξησης του καπνίσματος των γυναικών στις χώρες με υψηλά εισοδήματα, η ασθένεια πλήττει σήμερα τους άνδρες και τις γυναίκες σχεδόν εξίσου.

Πως μπορούμε να προλάβουμε την εμφάνιση της ΧΑΠ;

Σταματήστε το κάπνισμα.!! Η διακοπή του καπνίσματος στα πρώτα στάδια της ΧΑΠ θα κάνει μια τεράστια διαφορά. Οι βλάβες που έχουν ήδη γίνει στους αεραγωγούς δεν μπορούν να αντιστραφούν, αλλά η διακοπή του καπνίσματος αποτρέπει την ασθένεια από την επιδείνωση. Ποτέ δεν είναι αργά να γινει διακοπή της καπνιστικής συνήθειας σε όποιο στάδιο και αν είναι η νόσος. Σίγουρα ο ασθενής θα εξασφαλίσει μια καλύτερη ποιότητα ζωής και θα αποτραπεί η περαιτέρω εξέλιξη της νόσου.